Khi nào người bệnh tuyến giáp cần thay đổi chế độ ăn?

Khi mắc các bệnh lý tuyến giáp (suy giáp, cường giáp, viêm tuyến giáp hay sau điều trị ung thư tuyến giáp…), chế độ dinh dưỡng không chỉ hỗ trợ kiểm soát triệu chứng mà còn góp phần nâng cao hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, chế độ ăn cần thay đổi cho phù hợp với tình trạng của cơ thể ở từng thời điểm nhất định.

1. Các 'thời điểm nhạy cảm' cần thay đổi chế độ ăn cho người bệnh tuyến giáp

Ngay khi mới được chẩn đoán bệnh

Khi vừa được xác định mắc bệnh tuyến giáp, cơ thể đang ở trạng thái mất cân bằng nội tiết. Ví dụ, người bị cường giáp thường có tốc độ chuyển hóa tăng cao, dễ sụt cân, tim đập nhanh. Lúc này, chế độ ăn cần được điều chỉnh: tăng năng lượng, bổ sung protein và vi chất. Trong khi người suy giáp lại dễ tăng cân, mệt mỏi và tích nước. Vì vậy cần kiểm soát năng lượng, tăng chất xơ và hỗ trợ chuyển hóa. Nếu không thay đổi kịp thời, các triệu chứng có thể trở nên trầm trọng hơn.

Khi thay đổi thuốc hoặc liều điều trị

Thuốc điều trị tuyến giáp (như hormone thay thế hoặc thuốc kháng giáp) ảnh hưởng trực tiếp đến chuyển hóa. Khi bác sĩ điều chỉnh liều thuốc, cơ thể sẽ cần thời gian thích nghi. Trong giai đoạn này, nhu cầu dinh dưỡng cũng có thể thay đổi. Ví dụ, khi bắt đầu dùng hormone tuyến giáp, tốc độ chuyển hóa tăng lên, người bệnh có thể cần tăng lượng calo và protein. 

Một số thực phẩm có thể ảnh hưởng đến hấp thu thuốc (như đậu nành, thực phẩm giàu canxi, sắt), do đó cần điều chỉnh thời điểm ăn uống để tránh tương tác.

Sau các phương pháp điều trị đặc biệt

Sau phẫu thuật tuyến giáp hoặc điều trị bằng iod phóng xạ, cơ thể thường trải qua những biến đổi lớn. Lúc này, người bệnh cần chế độ ăn dễ tiêu, giàu protein để phục hồi mô và tránh thiếu hụt dinh dưỡng. Đối với điều trị bằng iod phóng xạ, người bệnh thường phải tuân thủ chế độ ăn ít iod trước và sau điều trị để tăng hiệu quả. 

Sau giai đoạn này, việc quay trở lại chế độ ăn bình thường cần có lộ trình, tránh bổ sung iod quá nhanh hoặc không kiểm soát.

2. Dấu hiệu cơ thể cho thấy chế độ ăn hiện tại không còn phù hợp

Không phải lúc nào người bệnh cũng nhận ra rằng chế độ ăn cần thay đổi. Tuy nhiên, cơ thể thường gửi đi những tín hiệu rõ ràng.

Thay đổi cân nặng bất thường: Nếu bạn đang điều trị ổn định nhưng tăng cân hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, có thể chế độ ăn không còn phù hợp với tình trạng chuyển hóa hiện tại.

Rối loạn tiêu hóa: Táo bón kéo dài thường gặp ở người suy giáp, trong khi tiêu chảy có thể xảy ra ở người cường giáp. Nếu tình trạng này không cải thiện dù đã dùng thuốc, chế độ ăn có thể cần được điều chỉnh (tăng chất xơ, bổ sung nước hoặc cân đối lại chất béo và carbohydrate).

Mệt mỏi kéo dài, rụng tóc, da khô hoặc tim đập nhanh: Tình trạng này cũng có thể liên quan đến dinh dưỡng. Thiếu hụt vi chất như selen, kẽm, sắt hoặc vitamin D có thể làm nặng thêm các biểu hiện của bệnh tuyến giáp.

Cảm giác không dung nạp một số thực phẩm (đầy hơi, khó chịu sau ăn) cũng là dấu hiệu cần xem xét. Ví dụ, ở một số người nhạy cảm, việc sử dụng quá nhiều thực phẩm chứa goitrogen (cải bắp, súp lơ, đậu nành) có thể ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp.

Nếu các xét nghiệm chức năng tuyến giáp (TSH, FT3, FT4) dao động thất thường dù tuân thủ điều trị, chế độ ăn có thể là yếu tố góp phần và cần được đánh giá lại.

3. Vai trò của theo dõi và điều chỉnh dinh dưỡng theo từng giai đoạn bệnh

Bệnh tuyến giáp thường kéo dài và có thể thay đổi theo thời gian. Vì vậy, dinh dưỡng không nên là một kế hoạch cố định mà cần được theo dõi và điều chỉnh linh hoạt.

Người bệnh nên theo dõi định kỳ cả về lâm sàng và cận lâm sàng: Việc ghi nhận cân nặng, mức năng lượng, giấc ngủ, nhịp tim và các triệu chứng hàng ngày giúp phát hiện sớm những thay đổi. Đồng thời, kết quả xét nghiệm định kỳ là cơ sở quan trọng để điều chỉnh chế độ ăn.

Cần cá thể hóa chế độ dinh dưỡng: Không có một chế độ ăn chung cho tất cả bệnh nhân tuyến giáp. Ví dụ, người suy giáp kèm béo phì sẽ có chế độ dinh dưỡng khác với người suy giáp nhưng gầy yếu. Tương tự, người sau điều trị ung thư tuyến giáp cần chế độ ăn khác với người chỉ bị rối loạn chức năng nhẹ.

Phối hợp chặt chẽ với chuyên gia y tế: Việc tự ý loại bỏ hoặc bổ sung thực phẩm (như iod, rong biển, thực phẩm chức năng) có thể gây hại nếu không đúng cách. Chuyên gia dinh dưỡng sẽ giúp xây dựng kế hoạch ăn uống phù hợp với từng giai đoạn bệnh, đồng thời đảm bảo cân bằng dinh dưỡng tổng thể.

Dinh dưỡng là một phần của quá trình điều trị toàn diện: Chế độ dinh dưỡng không thay thế thuốc nhưng có thể tăng hiệu quả điều trị, giảm tác dụng phụ và cải thiện chất lượng sống.

TS.BS. Trần Thị Minh Nguyệt