BÃO CYTOKINE LÀ GÌ!? ĐÔNG MÁU LÀ GÌ!? PHỔI TRẮNG LÀ GÌ!? SUY ĐA PHỦ TẠNG LÀ GÌ!?
- Thứ bảy - 25/07/2026 02:48
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Tôi nợ chưa viết trong bài Cơ chế bệnh sinh của bệnh do covid-19 gây ra ở người. Chiều hôm nay, trả lời vậy.
Như chúng ta đã biết khi virus trong giọt bắn của một người nhiễm văng ra môi trường, nó có thể:
1- Lơ lửng ở thể aerosol trong không khí rồi người thứ cấp hít trực tiếp vào phổi, dính vào mắt, mũi miệng...
2- Rơi, dính vào một số lá cây, vật liệu sinh hoạt, đậu trên bề mặt tay nắm cửa, gáo đựng nước... rồi người thứ cấp đụng chạm, cầm nắm phải, dính vào tay, vào quần áo vật dụng rồi chùi mắt, chùi miệng, xoa mũi... từ đó virus thâm nhập vào hệ hô hấp và thâm nhập vào cơ thể gây bệnh.
3- Thằng này ho bắn thẳng giọt bắn của nó vào người kia, có thể xảy ra nhưng hiếm, chủ yếu ở bệnh viện: Bệnh nhân ho khạc không chủ ý bắn thẳng chất tiết chứa đầy virus vào bác sỹ, nhân viên y tế và người xung quanh.
Khi vào cơ thể, virus nằm ở các tế bào niêm mạc hô hấp, dùng spike của nó gắn vào màng tế bào dư lào thì bà con đã đọc ở bài kia rồi. Tôi chỉ nói rõ và tiếp theo.
Hậu quả, cơ thể kích hoạt hệ thống miễn dịch, nôm na như báo động bộ đội biên phòng vậy để xúm lại vây bắt, ngăn chặn chúng, tiêu diệt chúng không cho chúng gây bệnh. Nếu ngay từ lúc này, cơ thể khỏe mạnh đã áp chế được chúng rất nhiều. Ai khỏe mạnh, không có triệu chứng hay chỉ ho sốt vớ vẩn là nhờ thế này đấy.
Khi virus vào tế bào, các virion hình thành, tăng tốc mạnh mẽ, gây vỡ tế bào hàng loạt sẽ kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể. Cơ thể sản sinh ra những chất để chống lại sự nhân lên của virus, chống lại những mảnh vỡ tế bào vốn là bản thân ta mà bị giặc nó làm hư hỏng, thoái giáng tạo ra độc tố. Rất có thể, những case bệnh ác tính tối cấp do chính hệ miễn dịch chống lại mảnh vỡ tế bào cơ thể chủ, tạo ra tình trạng: Ta đánh ta rất nặng nề.
Các chất mà cơ thể sinh ra từ tế bào lympho, mastocyts… được gọi chung là cytokine. Các gốc cytokin đucợ hình thành từ acide Arachidonic, khi quá đà, nó tạo bão cytokine.
Hãy đọc và học theo Wikipedia: Hội chứng phóng thích Cytokine (Cytokine release syndrome - CRS) là một dạng hội chứng đáp ứng viêm hệ thống phát sinh do biến chứng của một số bệnh hoặc nhiễm trùng, và cũng là tác dụng phụ của một số loại thuốc kháng thể đơn dòng, cũng như liệu pháp điều trị miễn dịch ung thư.
Các trường hợp CRS nghiêm trọng được gọi là cơn bão cytokine.
Thuật ngữ cơn bão cytokine có thể đã được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1993 trong một cuộc thảo luận về bệnh ghép chống lại vật chủ; CRS là một tác dụng phụ đã được biết đến kể từ khi thuốc kháng thể đơn dòng đầu tiên được phê duyệt, muromonab-CD3, gây ra CRS. CRS đôi khi được gọi là phản ứng liên quan đến tiêm truyền (IRR) hoặc phản ứng do tiêm truyền.
Tại sao lại có thuật ngữ Đông máu trong bệnh lý do covid-19 gây ra!?
Để trả lời câu hỏi này, xin lưu ý một chút: Khái niệm đông máu đơn thuần dùng trên báo chí là do những người đăng báo không hiểu biết cặn kẽ, dùng từ ẩu tả mà sinh ra. Chính xác thì: Các cơn bão cytokine đáng lẽ được tạo ra để chống viêm, để diệt virus thì nay nó khởi động bộ quốc phòng quá đà, mang máy bay tầu bò... ra bắn lung tung, bắn cả vào các bộ phận trọng yếu của Cơ thể con người. Rối loạn đầu tiên, nặng nhất là rối loạn đông máu.
Khi các tế bào nội mạc bị tổn thương, kích hoạt hệ thống các chất tham gia quá trình đông máu quá mức sẽ gây tình trạng Đông máu rải rác trong nội mạch DIC. Hai hậu quả là Tổn thương đa cơ quan, đa phủ tạng và rối loạn đông máu, chẩy máu nặng nề gây tử vong.
Đông máu nội mạch lan tỏa hay đông máu rải rác trong lòng mạch có tên tiếng anh là Disseminated Intravascular Coagulation (DIC). Đây là một dạng rối loạn hoạt động của hệ thống đông cầm máu theo dòng chảy huyết khối – xuất huyết và là hậu quả của nhiều bệnh lý khác nhau. Hội chứng đông máu nội mạch lan tỏa đặc trưng bởi sự hình thành các cục huyết khối với kích thước nhỏ rải rác khắp bên trong lòng các mạch máu nhỏ, theo sau đó là biểu hiện của tình trạng xuất huyết ở nhiều hệ cơ quan, xuất huyết trên da và niêm mạc. Tình trạng tắc mạch do sự xuất hiện của các cục máu đông cũng được ghi nhận mặc dù xảy ra rải rác ở một vài thời điểm. Bệnh nhân mắc hội chứng đông máu nội mạch lan tỏa thường tử vong do xuất huyết nặng nề.
Trong bệnh lý do covid gây ra, virus đánh thẳng vào Hệ miễn dịch, kích hoạt cơ thể quá mẫn với mầm bệnh, quá mẫn với chính bản thân mình và hậu quả là DIC.
Một số bài viết nói, covid gây Thuyên tắc phổi, vừa đúng, vừa sai. Thuyên tắc phổi thường do mỡ, do nước ối ở sản phụ... nên tắc mạch phổi thường dùng để chỉ một số mạch máu phổi bị tắc do các chất nói trên, tắc động mạch phân thùy nào, thùy phổi nào thì phân thùy, thùy phổi đó bị thúi hoắc. Viêm phổi hoại tử trong các trường hợp này cực nặng, vừa viêm phổi, vừa nhiễm đọc, vừa sốc nặng... gây tử vong rất kinh hãi.
Nhưng chưa kinh hãi bằng DIC do virus gây ra trong bệnh do covid-19. Nó đông máu ở tất cả vi ti mạch máu ở toàn bộ phổi, cả hai phổi. Viêm phổi hoại tử cả hai phổi, biếu hiện suy thở nặng nề, hình ảnh chụp X-quang phổi thất hai trường phổi trắng xóa, nên có người gọi là Phổi trắng. Cái gì trắng cũng đèm đẹp nhưng Phổi trắng thì cực buồn. Tổn thương phổi gắn cùng rối loạn đông máu, rối loạn vận mạch, rối loạn chuyển hóa Oxy, CO2 nặng nề. Quá xấu để tiên lượng tương lai.
Chưa hết:
- DIC ở gan: Gây viêm gan cấp, hoại tử gan- Suy gan. Nhiễm đọc Não Gan xảy ra.
- DIC ở tim: Gây tổn thương tim, suy tim, hủy hoại cơ tim hậu quả là sốc nặng.
- DIC ở Thận: Tổn thương thận- Suy thận.
- DIC ở cơ xương: Gây hoại tử cơ vân, tung lượng độc chất cực lớn vào cơ thể.
DIC ở đâu, gây hại ở đó. Suy tất cả các bộ phận, cơ quan đoàn thể như trên đã chỉ ra, người ta gọi là Suy đa phủ tạng. Suy một tạng đã nặng, suy đa phủ tạng thì thập phần nguy hiểm cả mười.
Bệnh nhân già, các cơ quan không chịu được, tiên lượng xấu.
Bệnh nhân suy thận, suy tim, tai biến mạch máu não sẵn có: Cộng thêm những rối loạn do DIC, tiên lượng cực xấu.
Bệnh nhân suy kiệt, lao phổi mãn tính, bệnh nhân dùng thuốc ức chế miễn dịch=tiên lượng xấu.
Những trường hợp ấy, cố mà tránh.
Người trẻ, dưới 50 tuổi thường tử vong do bão cytokin cấp tính, chúng tôi hay gọi là Phản ứng quá mẫn mất bù, cơ thể chống cơ thể, chết rất nhanh. May thay, ít lắm, nó chỉ xẩy ra đơn lẻ và không theo quy luật nên khó dựng được bệnh cảnh điển hình.
Còn trẻ em, may quá, vốn nguyên bản như khi được Ơn trên, được, Thánh, Chúa, Thần, Phật sinh ra thì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên phản ứng Kháng nguyên-kháng thể ít có phản ứng cực đoan như người lớn. Trẻ em ít mắc nhiều bệnh mạn tính như người lớn... nên như người ta thấy, dường như chúng được Cô thương, co tha nên miễn nhiễm với tử vong do covid gây ra. Ơ trẻ, chúng thường chỉ ho, sốt, như cảm cúm rồi tự khỏi.
Viết đến đây thì...thồi. Xin tạm dừng./.
Bs Phạm Ngọc Thắng.
Như chúng ta đã biết khi virus trong giọt bắn của một người nhiễm văng ra môi trường, nó có thể:
1- Lơ lửng ở thể aerosol trong không khí rồi người thứ cấp hít trực tiếp vào phổi, dính vào mắt, mũi miệng...
2- Rơi, dính vào một số lá cây, vật liệu sinh hoạt, đậu trên bề mặt tay nắm cửa, gáo đựng nước... rồi người thứ cấp đụng chạm, cầm nắm phải, dính vào tay, vào quần áo vật dụng rồi chùi mắt, chùi miệng, xoa mũi... từ đó virus thâm nhập vào hệ hô hấp và thâm nhập vào cơ thể gây bệnh.
3- Thằng này ho bắn thẳng giọt bắn của nó vào người kia, có thể xảy ra nhưng hiếm, chủ yếu ở bệnh viện: Bệnh nhân ho khạc không chủ ý bắn thẳng chất tiết chứa đầy virus vào bác sỹ, nhân viên y tế và người xung quanh.
Khi vào cơ thể, virus nằm ở các tế bào niêm mạc hô hấp, dùng spike của nó gắn vào màng tế bào dư lào thì bà con đã đọc ở bài kia rồi. Tôi chỉ nói rõ và tiếp theo.
Hậu quả, cơ thể kích hoạt hệ thống miễn dịch, nôm na như báo động bộ đội biên phòng vậy để xúm lại vây bắt, ngăn chặn chúng, tiêu diệt chúng không cho chúng gây bệnh. Nếu ngay từ lúc này, cơ thể khỏe mạnh đã áp chế được chúng rất nhiều. Ai khỏe mạnh, không có triệu chứng hay chỉ ho sốt vớ vẩn là nhờ thế này đấy.
Khi virus vào tế bào, các virion hình thành, tăng tốc mạnh mẽ, gây vỡ tế bào hàng loạt sẽ kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể. Cơ thể sản sinh ra những chất để chống lại sự nhân lên của virus, chống lại những mảnh vỡ tế bào vốn là bản thân ta mà bị giặc nó làm hư hỏng, thoái giáng tạo ra độc tố. Rất có thể, những case bệnh ác tính tối cấp do chính hệ miễn dịch chống lại mảnh vỡ tế bào cơ thể chủ, tạo ra tình trạng: Ta đánh ta rất nặng nề.
Các chất mà cơ thể sinh ra từ tế bào lympho, mastocyts… được gọi chung là cytokine. Các gốc cytokin đucợ hình thành từ acide Arachidonic, khi quá đà, nó tạo bão cytokine.
Hãy đọc và học theo Wikipedia: Hội chứng phóng thích Cytokine (Cytokine release syndrome - CRS) là một dạng hội chứng đáp ứng viêm hệ thống phát sinh do biến chứng của một số bệnh hoặc nhiễm trùng, và cũng là tác dụng phụ của một số loại thuốc kháng thể đơn dòng, cũng như liệu pháp điều trị miễn dịch ung thư.
Các trường hợp CRS nghiêm trọng được gọi là cơn bão cytokine.
Thuật ngữ cơn bão cytokine có thể đã được sử dụng lần đầu tiên vào năm 1993 trong một cuộc thảo luận về bệnh ghép chống lại vật chủ; CRS là một tác dụng phụ đã được biết đến kể từ khi thuốc kháng thể đơn dòng đầu tiên được phê duyệt, muromonab-CD3, gây ra CRS. CRS đôi khi được gọi là phản ứng liên quan đến tiêm truyền (IRR) hoặc phản ứng do tiêm truyền.
Tại sao lại có thuật ngữ Đông máu trong bệnh lý do covid-19 gây ra!?
Để trả lời câu hỏi này, xin lưu ý một chút: Khái niệm đông máu đơn thuần dùng trên báo chí là do những người đăng báo không hiểu biết cặn kẽ, dùng từ ẩu tả mà sinh ra. Chính xác thì: Các cơn bão cytokine đáng lẽ được tạo ra để chống viêm, để diệt virus thì nay nó khởi động bộ quốc phòng quá đà, mang máy bay tầu bò... ra bắn lung tung, bắn cả vào các bộ phận trọng yếu của Cơ thể con người. Rối loạn đầu tiên, nặng nhất là rối loạn đông máu.
Khi các tế bào nội mạc bị tổn thương, kích hoạt hệ thống các chất tham gia quá trình đông máu quá mức sẽ gây tình trạng Đông máu rải rác trong nội mạch DIC. Hai hậu quả là Tổn thương đa cơ quan, đa phủ tạng và rối loạn đông máu, chẩy máu nặng nề gây tử vong.
Đông máu nội mạch lan tỏa hay đông máu rải rác trong lòng mạch có tên tiếng anh là Disseminated Intravascular Coagulation (DIC). Đây là một dạng rối loạn hoạt động của hệ thống đông cầm máu theo dòng chảy huyết khối – xuất huyết và là hậu quả của nhiều bệnh lý khác nhau. Hội chứng đông máu nội mạch lan tỏa đặc trưng bởi sự hình thành các cục huyết khối với kích thước nhỏ rải rác khắp bên trong lòng các mạch máu nhỏ, theo sau đó là biểu hiện của tình trạng xuất huyết ở nhiều hệ cơ quan, xuất huyết trên da và niêm mạc. Tình trạng tắc mạch do sự xuất hiện của các cục máu đông cũng được ghi nhận mặc dù xảy ra rải rác ở một vài thời điểm. Bệnh nhân mắc hội chứng đông máu nội mạch lan tỏa thường tử vong do xuất huyết nặng nề.
Trong bệnh lý do covid gây ra, virus đánh thẳng vào Hệ miễn dịch, kích hoạt cơ thể quá mẫn với mầm bệnh, quá mẫn với chính bản thân mình và hậu quả là DIC.
Một số bài viết nói, covid gây Thuyên tắc phổi, vừa đúng, vừa sai. Thuyên tắc phổi thường do mỡ, do nước ối ở sản phụ... nên tắc mạch phổi thường dùng để chỉ một số mạch máu phổi bị tắc do các chất nói trên, tắc động mạch phân thùy nào, thùy phổi nào thì phân thùy, thùy phổi đó bị thúi hoắc. Viêm phổi hoại tử trong các trường hợp này cực nặng, vừa viêm phổi, vừa nhiễm đọc, vừa sốc nặng... gây tử vong rất kinh hãi.
Nhưng chưa kinh hãi bằng DIC do virus gây ra trong bệnh do covid-19. Nó đông máu ở tất cả vi ti mạch máu ở toàn bộ phổi, cả hai phổi. Viêm phổi hoại tử cả hai phổi, biếu hiện suy thở nặng nề, hình ảnh chụp X-quang phổi thất hai trường phổi trắng xóa, nên có người gọi là Phổi trắng. Cái gì trắng cũng đèm đẹp nhưng Phổi trắng thì cực buồn. Tổn thương phổi gắn cùng rối loạn đông máu, rối loạn vận mạch, rối loạn chuyển hóa Oxy, CO2 nặng nề. Quá xấu để tiên lượng tương lai.
Chưa hết:
- DIC ở gan: Gây viêm gan cấp, hoại tử gan- Suy gan. Nhiễm đọc Não Gan xảy ra.
- DIC ở tim: Gây tổn thương tim, suy tim, hủy hoại cơ tim hậu quả là sốc nặng.
- DIC ở Thận: Tổn thương thận- Suy thận.
- DIC ở cơ xương: Gây hoại tử cơ vân, tung lượng độc chất cực lớn vào cơ thể.
DIC ở đâu, gây hại ở đó. Suy tất cả các bộ phận, cơ quan đoàn thể như trên đã chỉ ra, người ta gọi là Suy đa phủ tạng. Suy một tạng đã nặng, suy đa phủ tạng thì thập phần nguy hiểm cả mười.
Bệnh nhân già, các cơ quan không chịu được, tiên lượng xấu.
Bệnh nhân suy thận, suy tim, tai biến mạch máu não sẵn có: Cộng thêm những rối loạn do DIC, tiên lượng cực xấu.
Bệnh nhân suy kiệt, lao phổi mãn tính, bệnh nhân dùng thuốc ức chế miễn dịch=tiên lượng xấu.
Những trường hợp ấy, cố mà tránh.
Người trẻ, dưới 50 tuổi thường tử vong do bão cytokin cấp tính, chúng tôi hay gọi là Phản ứng quá mẫn mất bù, cơ thể chống cơ thể, chết rất nhanh. May thay, ít lắm, nó chỉ xẩy ra đơn lẻ và không theo quy luật nên khó dựng được bệnh cảnh điển hình.
Còn trẻ em, may quá, vốn nguyên bản như khi được Ơn trên, được, Thánh, Chúa, Thần, Phật sinh ra thì hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên phản ứng Kháng nguyên-kháng thể ít có phản ứng cực đoan như người lớn. Trẻ em ít mắc nhiều bệnh mạn tính như người lớn... nên như người ta thấy, dường như chúng được Cô thương, co tha nên miễn nhiễm với tử vong do covid gây ra. Ơ trẻ, chúng thường chỉ ho, sốt, như cảm cúm rồi tự khỏi.
Viết đến đây thì...thồi. Xin tạm dừng./.
Bs Phạm Ngọc Thắng.