Những sai lầm người bệnh thường mắc khiến bệnh thận ngày càng nặng

SKĐS – Nhiều bệnh nhân mắc bệnh thận nhập viện khi bệnh đã tiến triển nặng không phải do phát hiện muộn ngẫu nhiên, mà xuất phát từ những sai lầm phổ biến trong điều trị và theo dõi. Nhận diện sớm những sai lầm khi điều trị sẽ giúp người bệnh tăng cơ hội bảo tồn chức năng thận.
Những sai lầm người bệnh thường mắc khiến bệnh thận ngày càng nặng

1. Nghĩ rằng không phù, siêu âm thận bình thường là thận đã khỏe
Không phù không đồng nghĩa với thận khỏe. Phần lớn các bệnh cầu thận giai đoạn sớm không gây phù, bao gồm: Bệnh thận IgA, tổn thương tối thiểu (MCD), xơ hóa cầu thận từng phần – khu trú (FSGS) thể nhẹ, bệnh thận màng giai đoạn đầu, lupus thận giai đoạn sớm.

Bên cạnh đó, siêu âm thận bình thường không loại trừ bệnh cầu thận. Siêu âm chỉ đánh giá được kích thước, hình dạng và nhu mô thận, nhưng không phát hiện được tổn thương cầu thận, protein niệu, đái máu vi thể hay sự suy giảm mức lọc cầu thận (MLCT). Để tầm soát bệnh thận, xét nghiệm nước tiểu và creatinine máu mới là yếu tố then chốt.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, 60–70% bệnh nhân nhập viện khi bệnh đã tiến triển nặng, protein niệu cao, MLCT giảm rõ rệt do bỏ qua giai đoạn sớm.

Trường hợp cụ thể: Bệnh nhân nam 32 tuổi, không phù, siêu âm thận bình thường, xét nghiệm nước tiểu phát hiện protein niệu 1,2 g/ngày, sinh thiết xác định bệnh thận IgA. Nếu tiếp tục tin vào siêu âm, bệnh nhân có thể đã chậm trễ điều trị thêm 2–3 năm.

Thông điệp: Không phù không có nghĩa là thận khỏe; "siêu âm thận đẹp" không đồng nghĩa với không mắc bệnh.

Những sai lầm người bệnh thường mắc khiến bệnh thận ngày càng nặng- Ảnh 2.

Cần tuân thủ chỉ định dùng thuốc của bác sĩ để tránh bệnh tái phát.

2. Sợ sinh thiết thận nên trì hoãn hoặc từ chối khi có chỉ định

Nhiều người bệnh lo ngại đau, sợ biến chứng nên trì hoãn sinh thiết dù có protein niệu cao, đái máu vi thể hoặc MLCT giảm. Trong khi đó, sinh thiết thận là tiêu chuẩn vàng giúp xác định chính xác thể bệnh (IgA, MCD, FSGS, bệnh thận màng, lupus thận…), đánh giá mức độ hoạt tính và xơ hóa để lựa chọn phác đồ phù hợp.

Tỷ lệ biến chứng nặng của sinh thiết thận tại các trung tâm lớn chỉ khoảng 0,5–1%, thấp hơn nhiều thủ thuật xâm lấn khác. Hầu hết biến chứng nếu có chỉ là đau lưng nhẹ hoặc tiểu máu thoáng qua và tự hết. Hậu quả của việc trì hoãn sinh thiết là trì hoãn điều trị, khiến tổn thương cầu thận tiến triển âm thầm và không thể hồi phục. Có trường hợp mất 30 - 40% chức năng thận chỉ sau vài tháng chần chừ.

Trường hợp cụ thể: Bệnh nhân nữ 45 tuổi, protein niệu 3 g/ngày, trì hoãn sinh thiết 4 tháng. Khi quay lại, MLCT chỉ còn 45 ml/phút, cơ hội lui bệnh gần như không còn.

Thông điệp: Trì hoãn sinh thiết thận đồng nghĩa với đánh mất cơ hội cứu cầu thận.

3. Tự ý điều chỉnh liều, tự ngừng thuốc hoặc tự điều trị

Tự ý dùng corticoid (như prednisolone), tăng liều khi phù nhiều, giảm liều hoặc ngừng đột ngột khi thấy "đỡ bệnh" là sai lầm nghiêm trọng, có thể gây tái phát dữ dội, suy thượng thận cấp, nhiễm trùng nặng.

Nhiều bệnh nhân cũng tự ý bỏ thuốc kiểm soát protein niệu và huyết áp như ACEi/ARB, SGLT2i, khiến MLCT có thể giảm nhanh chỉ sau vài tuần. Ngoài ra, việc sử dụng NSAIDs (ibuprofen, diclofenac), thuốc cảm cúm, thuốc nam chứa chất độc thận hoặc dùng PPI kéo dài có thể làm giảm tưới máu thận, gây đợt tiến triển cấp của FSGS, IgA hoặc lupus thận.

Trường hợp cụ thể: Bệnh nhân nam 29 tuổi, tổn thương tối thiểu, tự giảm prednisolone từ 40 mg xuống 10 mg trong 1 tuần. Ba tuần sau bệnh tái phát nặng, phải nhập viện và điều trị lại từ đầu.

Thông điệp: Một quyết định dùng thuốc sai có thể xóa bỏ nhiều tháng điều trị đúng.

Những sai lầm người bệnh thường mắc khiến bệnh thận ngày càng nặng- Ảnh 3.

Bệnh nhân mắc bệnh thận cần tái khám đúng định kỳ.

4. Không theo dõi xét nghiệm, không tái khám đúng lịch

Nhiều người bệnh chỉ tái khám khi phù nhiều, khó thở hoặc mệt nặng, trong khi không kiểm tra định kỳ creatinine, MLCT, protein niệu mỗi 1–3 tháng. Các xét nghiệm theo dõi kali, đường huyết, lipid máu, công thức máu, men gan, nồng độ thuốc ức chế miễn dịch thường bị bỏ qua.

Cần nhấn mạnh rằng, thận có thể mất tới 50% chức năng mà không gây đau, không sốt, không phù.

Trường hợp cụ thể: Bệnh nhân nữ 34 tuổi mắc FSGS, bỏ theo dõi 6 tháng. Khi quay lại, protein niệu tăng gấp 5 lần, MLCT giảm mạnh và mất hoàn toàn khả năng lui bệnh.

Thông điệp: Không tái khám đồng nghĩa với để bệnh thận tiến triển trong im lặng.

  • Bệnh thận mạn giai đoạn cuối đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa

5. Tin thuốc thảo dược, thuốc tễ không rõ nguồn gốc và xem nhẹ lối sống

Nhận thức sai về bản chất bệnh khiến nhiều người tin vào thuốc Nam, thuốc Đông y không rõ nguồn gốc hoặc thực phẩm chức năng "giải độc thận", "bổ thận". Không ít chế phẩm chứa corticoid giấu mặt, NSAIDs tự nhiên hoặc kim loại nặng như arsen, thủy ngân – những tác nhân gây suy thận cấp.

Bên cạnh đó, việc xem nhẹ chế độ ăn và lối sống (không hạn chế muối 2–3 g natri/ngày, ăn quá nhiều protein, lạm dụng bia rượu, không kiểm soát huyết áp, đường huyết, cân nặng) có thể khiến bệnh tiến triển nhanh hơn 1,5–3 lần.

Trường hợp cụ thể: Bệnh nhân nam 58 tuổi mắc bệnh thận màng, uống thuốc Nam "giải độc thận" trong 10 ngày, creatinine tăng từ 134 lên 600 μmol/L, được chẩn đoán suy thận cấp do thảo dược không rõ nguồn gốc.
Thông điệp: Không phù không có nghĩa là thận khỏe; "siêu âm thận đẹp" không đồng nghĩa với không mắc bệnh.

PGS.TS. Đỗ Gia Tuyển

Bệnh viện Đại học y Hà Nội

Nguồn tin: suckhoedoisong.vn