Ngoài hoa, lá atiso có tác dụng gì với sức khỏe?

1. Lá atiso chứa những hoạt chất gì tốt cho sức khỏe?

• 1. Lá atiso chứa những hoạt chất gì tốt cho sức khỏe?
• 2. Cách dùng lá atiso tốt cho sức khỏe
• 2.1 Trà lá atiso
• 2.2 Lá atiso kết hợp nhân trần, chi tử
• 2.3 Lá atiso kết hợp sơn tra, lá sen
• 2.4 Lá atiso kết hợp kim ngân hoa, bồ công anh
• 2.5 Lá atiso kết hợp trần bì, hương phụ

Atiso chỉ được đưa vào trồng tại Việt Nam và Trung Quốc từ đầu thế kỷ 20, vì vậy các thư tịch y học cổ truyền không ghi chép về loài cây này. Tuy nhiên, nhờ những tác dụng có lợi đối với sức khỏe, nhiều tài liệu y học cổ truyền cận đại và hiện đại đã đề cập đến tính vị và công dụng của hoa, lá atiso.

Lá atiso còn được gọi với tên gọi Thái kế diệp, Triều tiên kế diệp; có vị đắng, hơi ngọt, tính mát, đi vào các kinh can, đởm, thận. Lá atiso có tác dụng sơ can lợi đởm, thanh nhiệt thoái hoàng, giải độc, trừ đàm thấp, lợi niệu tiêu thũng.

Trong thực tế, lá atiso thường được dân gian và các thầy thuốc Đông y sử dụng trong điều trị các chứng viêm gan cấp và mạn tính, rối loạn tiêu hóa thể nhiệt, xơ vữa động mạch, chứng huyễn vựng và một số bệnh lý ngoài da như mụn nhọt, mẩn ngứa, dị ứng…

Lá atiso là một dược liệu quý được Đông y cận và hiện đại sử dụng trong nhiều bài thuốc chữa bệnh.

Lá atiso được các nhà khoa học nghiên cứu chứng minh là có nhiều hoạt chất có tác dụng sinh học như:

• Chứa một lượng lớn các dẫn xuất Caffeoylquinic acid, đây là thành phần hoạt chất chính mang lại các tác dụng dược lý quý của loài cây này, giúp bảo vệ tế bào gan, hạ men gan và thúc đẩy quá trình tiết mật.
• Các flavonoid có tác dụng chống oxy hóa cực mạnh và kháng viêm.
• Sesquiterpene lactones, tiêu biểu là Cynaropicrin, là hoạt chất này tạo nên vị đắng đặc trưng của lá atiso và có khả năng ức chế sự phát triển của một số tế bào bất thường.
• Hàm lượng cao Inulin, một loại chất xơ hòa tan giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột và hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Bên cạnh đó, lá atiso còn là nguồn cung cấp vitamin đa dạng với lượng lớn vitamin B9, vitamin C, vitamin K cùng các vitamin nhóm B khác như B1, B2, B3, B5, B6… Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng lá atiso chứa nhiều khoáng chất quan trọng như kali, magie, mangan, phốt pho, canxi, sắt, kẽm…

Nhiều nghiên cứu và thử nghiệm lâm sàng đã chứng minh nhiều tác dụng của lá atiso với sức khỏe:

• Tác dụng bảo vệ và giải độc gan, giúp phục hồi tế bào gan, hạ men gan, thúc đẩy quá trình tái tạo, sản sinh mô gan mới.
• Cải thiện chứng năng tiêu hóa, giảm hội chứng ruột kích thích, lợi mật, kích thích tiết dịch mật giúp quá trình tiêu hóa chất béo hiệu quả hơn, ngăn ngừa sỏi mật.
• Hạ cholesterol xấu LDL đồng thời tăng cholesterol tốt HDL, giúp kiểm soát mỡ máu, giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và đột quỵ.
• Hỗ trợ điều trị tiểu đường, làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu sau khi ăn, cải thiện độ nhạy insulin.
• Hạ huyết áp, chống lão hóa, chống oxy hóa toàn diện.

2. Cách dùng lá atiso tốt cho sức khỏe

2.1 Trà lá atiso

Nguyên liệu: 5 - 10g lá khô hoặc 10 - 20g lá tươi mỗi ngày.

Cách chế biến:

• Rửa sạch lá để loại bỏ bụi bẩn.
• Hãm hoặc sắc với khoảng 500ml - 1 lít nước.
• Đun sôi rồi hạ lửa nhỏ trong khoảng 10 - 15 phút để hoạt chất tiết ra hoàn toàn.

Tác dụng: Thanh nhiệt, lợi tiểu, hạ men gan và làm mát cơ thể.

2.2 Lá atiso kết hợp nhân trần, chi tử

Nguyên liệu: Lá atiso khô, nhân trần, chi tử mỗi vị 10 - 15g.

Cách chế biến: Sắc uống ngày một thang.

Tác dụng: Nhân trần được Đông y ví như thánh dược trị vàng da, chi tử có tác dụng thanh nhiệt, tả hỏa, lợi tiểu, khi kết hợp với lá Atiso sẽ tăng mạnh khả năng sơ thông dịch mật, thanh hóa thấp nhiệt ở vùng trung tiêu, rất phù hợp với những trường hợp vàng da, viêm gan, men gan cao.

2.3 Lá atiso kết hợp sơn tra, lá sen

Nguyên liệu: Lá atiso khô, sơn tra, lá sen mỗi vị 10 - 15g.

Cách chế biến: Sắc nước uống thay trà mỗi ngày một thang.

Tác dụng: Sơn tra giúp tiêu thực tích, lá sen thanh thử hoạt huyết, thăng thanh. Sự kết hợp này giúp quét sạch mỡ trong máu và gan rất hiệu quả.

2.4 Lá atiso kết hợp kim ngân hoa, bồ công anh

Nguyên liệu: Lá atiso khô, kim ngân hoa, bồ công anh mỗi vị 10 - 15g.

Cách chế biến: Sắc nước uống hằng ngày thay trà.

Tác dụng: Đây là sự kết hợp của 3 vị thuốc có tính kháng sinh thực vật mạnh, giúp thanh nhiệt giải độc từ bên trong, lương huyết từ đó điều trị các chứng mụn nhọt, lở ngứa do nhiệt độc.

2.5 Lá atiso kết hợp trần bì, hương phụ

Nguyên liệu: Lá atiso khô, trần bì, hương phụ mỗi vị 10 - 15g.

Cách chế biến: Sắc uống mỗi ngày một thang.

Tác dụng: Các chứng đầy hơi, khó tiêu đau thượng vị do can vị bất hòa gây nên. Lá atiso giúp hạ khí, trần bì và hương phụ giúp hành khí, giải uất. Bài thuốc này giúp tiêu chướng bụng, trị các chứng ợ hơi, buồn nôn rất hiệu quả.

Lưu ý: Lá atiso có rất nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe nhưng cần lưu ý không dùng cho người bị tắc nghẽn đường mật, người dị ứng với họ cúc, người suy thận, phù do tim, người tỳ vị hư hàn hay lạnh bụng, chân tay lạnh, tiêu chảy…

Thận trọng khi dùng cho trẻ nhỏ, phụ nữ có thai và cho con bú, người đang dùng thuốc chống đông, thuốc hạ cholesterol. Không dùng quá 20g lá khô trong một ngày, không uống liên tục trong thời gian dài.

BS. Nguyễn Huy Hoàng