Bài thuốc chữa sẹo lồi từ cây bìm bịp

1. Sẹo lồi ảnh hưởng thế nào đến chất lượng sống của người bệnh?

Sẹo lồi là một loại sẹo phát triển quá mức, lan rộng ra ngoài phạm vi của vết thương ban đầu, có tính chất xâm lấn vào các mô lành xung quanh. Sẹo lồi thường có khối mô cứng bề mặt nhẵn bóng, màu hồng, đỏ hoặc tím thẫm.

Sẹo lồi có thể gây ngứa, đau hoặc cảm giác căng tức ở vị trí sẹo. Theo các nghiên cứu khoa học hiện đại, quá trình hình thành sẹo lồi là một quá trình phức tạp, liên quan đến sự rối loạn trong chữa lành vết thương.

Sẹo lồi thường do một số nguyên nhân gây ra:

• Sự tăng sinh quá mức của collagen.
• Sự hiện diện quá mức của các yếu tố tăng trưởng như TGF-β.
• Tình trạng viêm kéo dài ở vết thương.
• Do di truyền, sắc tố da…

Theo Đông y, sẹo lồi còn gọi là giải túc thũng, nghĩa là "khối sưng như chân con cua", thường do:

• Khí trệ huyết ứ do "dư độc" tại vết thương chưa tan ảnh hưởng đến sự lưu thông khí huyết tại chỗ.
• Thấp nhiệt tích tụ do vết thương ban đầu bị nhiễm trùng, phong nhiệt, hỏa độc xâm nhập, kết hợp với đàm thấp trong cơ thể tạo thành các cấu trúc sẹo.
• Do thể chất vốn có âm hư, nội nhiệt, huyết nhiệt, tương ứng với những người có cơ địa sẹo lồi theo y học hiện đại.

Chính vì vậy Đông y thường sử dụng những biện pháp thanh nhiệt lợi thấp, hoạt huyết hóa ứ, tư âm giáng hỏa để điều trị sẹo lồi. Ngoài ra, nhiều bài thuốc, vị thuốc bôi, đắp ngoài da giúp hỗ trợ điều trị sẹo lồi.

Sẹo lồi không chỉ mất thẩm mỹ mà còn gây ngứa, căng tức...

2. Tác dụng trị sẹo lồi của cây bìm bịp

Bìm bịp hay còn gọi là cây xương khỉ, cây mảnh cộng là một cây thuốc Nam được trồng ở nhiều nơi. Theo Đông y, cây bìm bịp là loại thảo dược có tác dụng điều trị sẹo lồi nhờ các tác dụng hoạt huyết, giúp làm tan các cục máu ứ, khơi thông kinh lạc bị tắc nghẽn tại vùng sẹo. Đây là vị thuốc có công năng thanh nhiệt rất mạnh, giúp tiêu trừ nhiệt độc tích tụ tại vết sẹo, từ đó giảm tình trạng sưng đỏ và ngứa ngáy râm ran.

Cây bìm bịp còn có công năng nhuyễn kiên tán kết, là cơ chế quan trọng để trị sẹo lồi. "Nhuyễn kiên" là làm mềm các tổ chức cứng, "tán kết" là làm tan các khối tụ. Cây bìm bịp giúp làm mềm các dải mô xơ cứng vốn hình thành do sự kết tụ của đàm và huyết, dần dần làm phẳng bề mặt sẹo.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu về cây bìm bịp đã chỉ ra một số cơ chế liên quan đến việc ức chế hình thành mô sẹo quá mức:

Ức chế phản ứng viêm: Chiết xuất từ cây bìm bịp chứa các hợp chất flavonoid, glycoside và triterpenoid có tác dụng làm giảm sự giải phóng các cytokine gây viêm.

Chống oxy hóa mạnh: Các hợp chất phenolic trong cây bìm bịp giúp trung hòa các gốc tự do tại vị trí tổn thương, giảm stress oxy hóa, từ đó ngăn chặn sự kích thích quá mức các tế bào sợi sản sinh collagen.

Kháng khuẩn và bảo vệ tế bào: Giúp vết thương nhanh lành và sạch, hạn chế giai đoạn viêm nhiễm là giai đoạn dễ dẫn đến biến chứng sẹo lồi.

3. Một số phương pháp dùng cây bìm bịp điều trị sẹo lồi

3.1 Lá bìm bịp giã nát, đắp vào vết sẹo

Cách làm:

• Rửa sạch lá bìm bịp bằng nước muối loãng, để ráo nước.
• Cho vào cối giã nát cùng với vài hạt muối (muối giúp dẫn thuốc và sát khuẩn).
• Vệ sinh sạch vùng sẹo bằng nước ấm để lỗ chân lông giãn nở.
• Đắp hỗn hợp thuốc lên vết sẹo, dùng băng gạc sạch cố định lại.
• Đắp khoảng 30 phút, thực hiện mỗi tuần 2 - 3 lần.
• Có thể kết hợp thêm với giấm thanh để tăng cường tác dụng làm mềm mô xơ.

3.2 Cây bìm bịp sắc nước uống

Nguyên liệu: 30 - 40g cây bìm bịp khô cả thân và lá, 10g đan sâm.

Cách làm:

• Rửa sạch dược liệu.
• Sắc với 1 lít nước, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa cho đến khi còn khoảng 500ml.
• Chia làm 2 - 3 lần uống trong ngày sau bữa ăn.

Bìm bịp khô sắc nước uống hỗ trợ điều trị sẹo lồi.

Những lưu ý cần thiết để sử dụng bìm bịp hiệu quả:

- Sẹo lồi là tổn thương xơ cứng bền vững, các phương pháp thảo dược thường mất từ 3 - 6 tháng mới bắt đầu thấy sẹo mềm và phẳng dần nên khi dùng cần kiên trì và đều đặn.

- Dùng cây bìm bịp hiệu quả nhất khi sẹo mới hình thành. Với sẹo cũ lâu năm, thuốc chủ yếu chỉ có tác dụng giúp giảm ngứa và giảm độ cứng.

- Lưu ý không dùng phương pháp đắp ngoài cho vùng da đang nhiễm trùng, luôn đảm bảo dược liệu sạch để tránh gây nhiễm trùng ngược cho vùng da sẹo, dừng lại ngay và đến cơ sở y tế nếu sau khi đắp da bị kích ứng, mẩn ngứa.

BS. Nguyễn Huy Hoàng