Bẫy 'giảm đau nhanh' từ thuốc đông y dởm

Một năm trước, khi nhận kết quả ung thư thực quản giai đoạn 2, người đàn ông 66 tuổi, quê Tuyên Quang, từ chối nhập viện vì sợ phẫu thuật và hóa trị sẽ kích thích khối u lan rộng. Ông chọn về nhà tự điều trị bằng thuốc nam. Tháng đầu, ông ăn ngon, ngủ ngon, tin thuốc có tác dụng. Vài tháng sau, những cơn nuốt nghẹn ngày càng dữ dội buộc ông quay lại viện kiểm tra. Kết quả chụp chiếu cho thấy khối u thực quản đã di căn tràn lan sang nhiều cơ quan, tàn phá nội tạng không thể hồi phục.

"Hiện bệnh nhân đã vượt quá chỉ định điều trị đặc hiệu. Chúng tôi không thể can thiệp ngoại khoa hay hóa trị vì thể trạng quá yếu, chức năng gan thận đã hỏng hoàn toàn", bác sĩ Ngô Văn Tỵ, khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết. Phương án duy nhất còn lại là điều trị triệu chứng và giảm đau trong những ngày tháng cuối đời.

Thuốc tân dược nhóm nghi can tại Hà Tĩnh sử dụng để sản xuất thuốc tăng cân đông y. Ảnh: Đức Quang

Cùng lúc, bác sĩ Tỵ tiếp nhận thêm bệnh nhân nữ 43 tuổi mắc ung thư vú. Hai năm trước, khối u chỉ 2 cm, hoàn toàn có thể phẫu thuật. Thay vì đến viện, người phụ nữ nhịn ăn và uống thuốc nam theo lời truyền miệng. Khi trở lại bệnh viện, khối u đã phình to đến 20 cm, vỡ loét, hoại tử, máu phun thành tia. Kích thước này gần như chưa từng gặp trong lâm sàng, thông thường khối u ung thư vú chỉ cần đạt 1 đến 4 cm là phải cắt bỏ ngay. Ê kíp buộc phẫu thuật cấp cứu, cắt toàn bộ vùng tổn thương với đường mổ dài 20 cm, diện tích quá rộng để khâu lại bằng chỉ thông thường. Họ phải lấy da đùi ghép vào vùng ngực.

Lý giải hiện tượng người bệnh ăn ngủ tốt thời gian đầu, bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, chỉ ra cơ chế "đánh lừa cảm giác". Corticoid liều cao kích thích ăn uống, giữ nước tạo cảm giác cơ thể phục hồi và cắt đứt cơn đau tức thì, trong khi âm thầm phá hủy nội tạng. Người dùng lâu dài đối mặt với đái tháo đường, tăng huyết áp, loãng xương, loét dạ dày, đục thủy tinh thể, nhiễm trùng và đặc biệt là suy tuyến thượng thận - biểu hiện qua mệt mỏi kéo dài, huyết áp thấp, hạ đường huyết, suy kiệt toàn thân. Khi ngừng thuốc, cơn đau ập đến dữ dội hơn trước, khiến người bệnh tin chắc "chỉ có thuốc của thầy mới chữa được", tiếp tục đổ tiền vào những gói bột không nhãn mác cho đến hơi thở cuối cùng.

Nguy hiểm nhất trong số các chất cấm bị phát hiện là phenformin và glibenclamide - hai hoạt chất hạ đường huyết nhanh thường được trộn lén vào thuốc nam để tạo hiệu quả tức thì, đánh lừa niềm tin của bệnh nhân tiểu đường. Phenformin thuộc nhóm biguanide, có cơ chế tương tự metformin nhưng độc tính cao hơn nhiều lần. Mỹ cấm lưu hành thuốc này từ năm 1973 sau hàng loạt ca tử vong do nhiễm acid lactic. Tại Việt Nam, phenformin vẫn được bào chế lén lút dưới dạng viên hoặc thuốc tễ và rao bán công khai trên mạng. Với người tiểu đường vốn đã có nguy cơ biến chứng tim mạch, thận và thần kinh, việc dùng các chất này còn kéo theo suy hô hấp, tụt huyết áp, rối loạn tri giác, thậm chí tử vong nhanh chóng.

Thị trường thuốc "gia truyền" hiện tràn lan trên Facebook, TikTok và YouTube, nơi thuật toán chủ động đẩy quảng cáo đến đúng người đang tìm kiếm "đau xương khớp", "ung thư", "tiểu đường". Người bán dùng các cụm từ như "dứt điểm", "không tái phát", "thuốc tiên" để khai thác nỗi sợ hãi và đối lập với sự thận trọng của y học hiện đại, vốn chỉ nói về tỷ lệ phần trăm và rủi ro. Dưới mỗi video là hàng trăm bình luận giả mạo dạng "tôi đã uống và khỏi hẳn", tạo áp lực cộng đồng khiến người bệnh tin rằng mình là kẻ duy nhất chưa biết đến "thần dược" này.

Thực tế phía sau những lời quảng cáo đó không có gì bí truyền. Cơ quan chức năng từng triệt phá đường dây tại Hà Tĩnh làm "thuốc đông y" từ bột ngô, mật mía trộn với thuốc tây, kết quả giám định cho thấy không chứa bất kỳ thảo dược nào như ghi trên bao bì. Tháng 1 vừa qua, một cơ sở khác bị nhà chức trách phát hiện trộn betamethasone - hoạt chất kháng viêm, giảm đau thuộc nhóm corticoid bị cấm trong đông y - vào thuốc tự chế rồi in nhãn xuất xứ Singapore, Hong Kong để tiêu thụ. Gần nhất, theo công an tỉnh Thanh Hóa, hệ thống đông y Hoàng Minh Đường thu mua cỏ dại trôi nổi, xay nghiền rồi gắn mác "gia truyền ba đời", lừa hơn 80.000 người chi tiền, thu lợi gần 230 tỷ đồng. Thành phẩm được đóng túi zip và phải bảo quản trong tủ đông như thực phẩm để tránh hư hỏng trước khi giao cho khách.

"Thần dược trộn độc chất tạo ra một cái bẫy giảm đau tức thì, cắt cơn nhanh để dễ dàng tìm kiếm con mồi", bác sĩ Tỵ nói. Cái bẫy này không giết người ngay mà dẫn đến cái chết âm thầm, từng ngày, vì vậy mà nhiều người chủ quan và dễ dàng mắc phải. Bác sĩ mô tả vòng lặp uống thuốc - thấy khỏe - bỏ bệnh viện - bệnh nặng hơn - quay lại viện - không còn điều trị được - suy kiệt - tử vong.

Gói thuốc sơ sài, bán tràn lan trên mạng, chỉ có vài thành phần, không ghi tác dụng phụ. Ảnh chụp màn hình

Thực tế, đông y có những bài thuốc lành tính, hiệu quả khi dùng đúng liều lượng, phù hợp thể trạng từng người và được kiểm định bởi cơ quan chức năng có thẩm quyền. Nhiều chế phẩm đã được cấp phép lưu hành, chứng minh tác dụng điều trị hoặc bồi bổ sức khỏe.

"Vấn đề nằm ở những sản phẩm trôi nổi, không nhãn mác, không kiểm định - nơi người bào chế không có chuyên môn y học, pha trộn thành phần với liều lượng tùy tiện, thậm chí bổ sung độc chất như thạch tín, asen hoặc để phát sinh nấm mốc aflatoxin gây ung thư", bác sĩ cho hay.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân không phủ nhận vai trò của y học hiện đại, không sợ phẫu thuật một cách mơ hồ và không đặt cược sinh mạng vào những gói thuốc bột không rõ nguồn gốc với hy vọng "khỏi bệnh", trong khi thực chất đang bào mòn nốt chút sức chịu đựng cuối cùng của cơ thể.

Thùy An