Tác dụng hạ huyết áp của cần tây

Theo y học cổ truyền cần tây tính mát (lương); vị ngọt, hơi đắn; quy kinh can (gan), vị (dạ dày). Nhờ đặc tính này, cần tây thường được dùng trong các trường hợp "nhiệt", "can dương vượng" – tức tình trạng cơ thể nóng trong, dễ tăng huyết áp, đau đầu, bốc hỏa…

• 1. Cần tây giúp hạ huyết áp như thế nào?
• 2. Nên ăn bao nhiêu cần tây là hợp lý?
• 3. Lưu ý khi sử dụng cần tây

Cần tây là loại rau quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày, cung cấp nhiều nước, chất xơ và vi chất. Những năm gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy cần tây có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp nhờ chứa các hợp chất sinh học có lợi. Các thành phần như kali, 3-n-butylphthalide (NBP) và apigenin được cho là đóng vai trò chính trong cơ chế này. Những hoạt chất này có khả năng tác động lên hệ mạch máu, giúp giãn mạch, tăng thải muối và nước, từ đó góp phần giảm huyết áp.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng cần tây không phải là thuốc điều trị tăng huyết áp. Việc sử dụng cần tây chỉ nên được xem là một phần trong chế độ ăn uống lành mạnh tổng thể.

1. Cần tây giúp hạ huyết áp như thế nào?

1.1 Kali trong cần tây giúp điều hòa huyết áp

Kali là khoáng chất thiết yếu có vai trò quan trọng trong kiểm soát huyết áp. Cần tây là nguồn cung cấp kali tự nhiên đáng kể. Cơ chế tác động của kali bao gồm:

• Tăng thải natri qua thận: Natri (muối) làm cơ thể giữ nước, tăng thể tích máu và gây tăng huyết áp.
• Kali giúp đào thải natri qua nước tiểu.
• Giãn mạch máu: Kali giúp thành mạch thư giãn, cải thiện lưu thông máu, từ đó giảm áp lực lên thành mạch.

Việc tăng cường thực phẩm giàu kali như cần tây trong khẩu phần ăn được khuyến nghị đối với người có nguy cơ tăng huyết áp, nhưng cần cân đối với chức năng thận và tư vấn y tế.

1.2 Hoạt chất NBP trong hạt cần tây và tác dụng trên mạch máu

3-n-butylphthalide (NBP) là hợp chất có nồng độ cao trong hạt cần tây. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy NBP có thể giúp hạ huyết áp thông qua nhiều cơ chế:

• Tác dụng lợi tiểu tự nhiên: Tăng đào thải nước và muối ra khỏi cơ thể, tương tự cơ chế của một số thuốc lợi tiểu.
• Ức chế kênh canxi: Hạn chế canxi đi vào tế bào cơ trơn thành mạch, giúp mạch máu giãn ra.
• Chống oxy hóa: Giảm stress oxy hóa – yếu tố góp phần gây viêm và co mạch.

Ngoài ra, NBP còn có thể hỗ trợ tăng sản xuất oxit nitric, một chất giúp giãn mạch tự nhiên trong cơ thể.

1.3 Apigenin – flavonoid có lợi cho huyết áp

Apigenin là một flavonoid có trong lá, thân và hạt cần tây. Đây là hợp chất được nghiên cứu về tác dụng bảo vệ tim mạch, có tác dụng:

• Ức chế kênh canxi: Tương tự NBP, giúp giãn mạch.
• Tăng hoạt động ACE2: Giúp chuyển hóa angiotensin II – chất gây co mạch – thành dạng ít hoạt động hơn, từ đó giảm huyết áp.
• Chống viêm và chống oxy hóa: Hỗ trợ cải thiện chức năng nội mạc mạch máu.

Những cơ chế này cho thấy apigenin có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp theo hướng sinh lý tự nhiên.

Một thử nghiệm lâm sàng nhỏ năm 2022 trên nhóm người bị tăng huyết áp cho thấy việc sử dụng viên nang hạt cần tây trong 4 tuần có thể mang lại hiệu quả tích cực. Kết quả ghi nhận: Huyết áp tâm thu giảm trung bình khoảng 11 mmHg; huyết áp tâm trương giảm khoảng 6,5 mmHg. Ngoài ra, người tham gia còn ghi nhận một số cải thiện như ngủ tốt hơn, cảm giác thư giãn và giảm chóng mặt.

Tuy nhiên, đây là nghiên cứu quy mô nhỏ, cần thêm nhiều nghiên cứu lớn hơn để khẳng định hiệu quả và tính an toàn lâu dài.

2. Nên ăn bao nhiêu cần tây là hợp lý?

Hiện chưa có khuyến cáo cụ thể về lượng cần tây cần thiết để hạ huyết áp. Thay vào đó, các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị sử dụng cần tây như một phần trong chế độ ăn cân bằng. Một khẩu phần rau (bao gồm cần tây) tương đương: 1/2 cốc nước ép cần tây 1/2 cốc cần tây nấu chín hoặc ăn sống 1 cốc lá cần tây tươi

Người trưởng thành nên duy trì khoảng 4–5 khẩu phần rau mỗi ngày, đặc biệt trong các chế độ ăn như DASH – chế độ ăn được chứng minh có hiệu quả trong kiểm soát huyết áp.

3. Lưu ý khi sử dụng cần tây

Mặc dù cần tây tương đối an toàn, một số điểm cần lưu ý:

• Có thể tương tác với thuốc hạ huyết áp: Làm tăng nguy cơ tụt huyết áp nếu dùng cùng thuốc.
• Người có bệnh thận cần thận trọng: Do hàm lượng kali cao.
• Không nên lạm dụng thực phẩm chức năng từ hạt cần tây: Cần có chỉ định của chuyên gia y tế.

Trước khi sử dụng thường xuyên hoặc dùng dưới dạng bổ sung, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt nếu đang điều trị tăng huyết áp.

Cần tây chỉ phát huy hiệu quả khi kết hợp với chế độ ăn lành mạnh. Chế độ ăn DASH nhấn mạnh: Tăng rau xanh, trái cây, sử dụng ngũ cốc nguyên hạt, ưu tiên đạm nạc, cá, đậu; giảm muối, đường và chất béo bão hòa… Việc chỉ bổ sung một loại thực phẩm đơn lẻ như cần tây sẽ không đủ để kiểm soát huyết áp nếu tổng thể chế độ ăn và lối sống chưa phù hợp.

Cần tây là thực phẩm giàu dinh dưỡng, chứa nhiều hợp chất có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp thông qua cơ chế giãn mạch, lợi tiểu và chống oxy hóa. Tuy nhiên, đây không phải là phương pháp điều trị thay thế thuốc. Việc sử dụng cần tây nên đặt trong bối cảnh chế độ ăn uống lành mạnh và lối sống khoa học. Người bệnh tăng huyết áp cần theo dõi huyết áp thường xuyên và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ để đạt hiệu quả kiểm soát bệnh lâu dài.