Thuốc gia truyền ba đời và tiêm khớp gối ?

Hôm nay tôi khám một bác gái ngoài 60 bị huyết áp tăng khó kiểm soát, đường huyết cao, phù chân, mặt tròn như trăng rằm. Hỏi mãi bác mới nói bị đau khớp nhiều năm, đang uống thuốc gia truyền ba đời và tiêm thuốc vào khớp hết đợt này đến đợt khác.
Tôi không phải bác sĩ cơ xương khớp nhưng thường xuyên gặp những trường hợp như vậy nên xin viết đôi dòng chia sẻ.
Thuốc "uống vào hết đau ngay" là thuốc gì?Rất nhiều khả năng là glucocorticoid. Thuốc "dập" viêm mạnh và nhanh nên người bệnh thấy khỏi ngay, tin luôn là "thuốc tiên". Nhưng nó chỉ làm hết đau triệu chứng tạm thời, không chữa nguyên nhân: khớp vẫn thoái hóa, vẫn viêm; cơ vẫn yếu thậm chí còn yếu hơn nếu lạm dụng; đặc biệt là tăng nguy cơ nhiễm khuẩn toàn thân, nếu phát hiện muộn rất khó chữa. Thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc còn có thể trộn cả thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs), loại này kết hợp với glucocorticoid hiệu quả giảm đau mạnh hơn, nhưng cũng cộng dồn tác dụng phụ gây phù do giữ muối nước, tăng huyết áp, tăng đường huyết, rối loạn mỡ máu, béo bụng, mặt tròn, loãng xương, loét dạ dày, dễ nhiễm trùng... Nguy hiểm hơn, người đã dùng lâu mà tự ngưng đột ngột có thể nguy hiểm đến tính mạng do suy giảm hormon tuyến thượng thận.
Cũng cần phải nói rõ tránh hàm oan cho thuốc này. Glucocorticoid là thuốc quan trọng trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp như đợt tiến triển viêm khớp dạng thấp (thường kèm thuốc nền), cơn gút cấp khi không dùng được thuốc khác, lupus ban đỏ hệ thống, viêm cơ tự miễn,.. Vậy nhưng trong thực tế, glucocorticoid chủ yếu dùng nhiều trong điều trị thoái hóa khớp, đau lưng thông thường hay viêm mũi họng ... Cá biệt nhiều bác sĩ, y sĩ lại lạm dụng các thuốc có chứa glucocorticoidbào chế dưới dạng tiêm (hydrocortisone, methylprednisolone hay loại tác dụng kéo dài dexamethasone), đây là một chỉ định rất thận trọng. Sau khi điều trị nội khoa và phục hồi chức năng tối đa không đáp ứng mới cân nhắc sử dụng phương án này và cần có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp.
Ngoài ra còn một sản phẩm mới nổi lên trong thời gian vừa qua đó là PRP (huyết tương giàu tiểu cầu tự thân), lấy từ máu chính mình tiêm vào khớp hoặc điều trị các tổn thương rách gân như ở khớp vai. Ý tưởng hay và tương đối an toàn. Nhưng bằng chứng chưa thống nhất: có thử nghiệm thấy lợi, có thử nghiệm không thấy có hiệu quả rõ ràng. Văn bản hướng dẫn của AAPM&R (Mỹ, tháng 4/2026) đề xuất cân nhắc PRP cho thoái hóa gối giai đoạn nhẹ đến trung bình ở những bệnh nhân vẫn còn đau dù đã điều trị nội khoa tối ưu. Việc sử dụng liệu pháp PRP nên được cá thể hoá, dựa trên hiệu quả của các biện pháp trước đó, nhu cầu vận động của mỗi bệnh nhân. Nhưng hiện nay theo tôi nhận thấy, việc sử dụng đang thiếu kiểm soát gây lãng phí, thậm chí nguy hiểm trong các trường hợp nhiễm trùng vị trí tiêm không đúng chỉ định và quy trình.
Các bạn sẽ hỏi vậy chữa các bệnh xương khớp thế nào cho đúng. Tôi không phải chuyên gia nhưng được chiêm nghiệm từ những người trong gia đình bị bệnh khớp đeo bám nên xin đưa ra một số nhận định, có chỗ nào không phải xin Pham van Tu, Pham Hoai Thu chỉ giáo
Thứ nhất, vận động, giảm cân, vật lý trị liệu, phục hồi chức năng là phương pháp căn bản và cũng mang lại hiệu quả rõ rệt trong nhóm bệnh lý cơ xương khớp. Tập đều giúp hạ huyết áp, giảm mỡ máu, giảm cân, cơ đùi khỏe thì khớp gối đỡ gánh nặngvà giảm nguy cơ ngã. Thuốc và mũi tiêm hết tác dụng sau vài tuần, vài tháng, còn cơ bắp tập được thì theo mình lâu dài. Đặc biệt các bài tập chuyên khoa của từng bộ phận phải được nhân viên y tế chỉ định và hướng dẫn thực hiện theo cá thể hoá từng người bệnh.
Thứ hai, khi buộc phải dùng thuốc nên lưu ý: Hỏi rõ tên thuốc được kê hoặc tiêm, nhất là thuốc đuôi -sone, -solone (prednisolone, methylprednisolone, dexamethasone, betamethasone...). Không dùng thuốc không rõ nguồn gốc mà uống vào hết đau ngay
• Trước khi tiêm glucocorticoid hay PRP, hãy đặt câu hỏi cho chính mình và bác sĩ điều trị: "Tôi đã tập luyện và điều trị bảo tồn đủ chưa?" Không có mũi tiêm nào thay được đôi chân tự bước. Chậm một chút nhưng an toàn cho cả khớp lẫn tim. Sau khi buộc phải tiêm, nên theo dõi sát tác dụng phụ của thuốc.
Hết đau không chủ quan mà hãy coi đây là thời gian vàng để luyện tập phục hồi chức năng. Tái khám đúng hẹn và nếu thấy đơn thuốc mới giảm hơn so với trước đây là các bạn đã đi đúng hướng rồi đấy ạ!
NGUYỄN LÂN HIẾU