Truyền dịch tại nhà

Chiều qua, trong thang máy tôi gặp 2 bạn mặc đồng phục y khoa và một chị trung niên chắc ở cùng chung cư. Chị nói chuyện rất tự nhiên, tối mai phải bay châu Âu mười mấy tiếng nên hôm nay nhờ 2 bạn đến truyền dịch cho "đỡ khô". Lúc đó tôi cũng định nhắc nhở luôn nhưng lại ngại vì can thiệp vào chuyện cá nhân của cả hai phía. Về đến nhà cứ nghĩ luẩn quẩn nhỡ có chuyện gì xảy ra mình lại ân hận vì truyền dịch tại nhà là thủ thuật xâm lấn và có nhiều rủi ro.
Ở Hà Nội và các thành phố lớn, có những nhóm người hay gọi truyền dịch tại nhà. Tôi xin chia làm 3 nhóm:
Nhóm có chỉ định, xứng đáng cần truyền dịch tại nhà bao gồm: những người bệnh mạn tính, người già yếu đi lại khó khăn, người bị sốt, nôn, tiêu chảy...Đây là nhóm mà gia đình không muốn nhập viện nên gọi người đến truyền dịch. Vậy nhưng đây lại là nhóm hay gặp biến chứng nhất, vì cơ thể không được khoẻ, dễ phản ứng khi tiếp xúc với dị nguyên.
Lời khuyên của tôi là có thể tiến hành truyền dịch, thuốc tại nhà với các điều kiện sau:
1. Có đơn và chỉ định rõ ràng của bác sĩ: loại dịch, liều lượng, tốc độ giọt/phút.
2. Người truyền phải là điều dưỡng/bác sĩ có chứng chỉ hành nghề, mang theo hộp thuốc chống sốc.
3. Kiểm tra kỹ tên dịch, hạn dùng, túi còn nguyên vẹn, dịch truyền không đục, không tủa.
4. Đảm bảo vô khuẩn khi sát trùng và chọc kim.
5. Trong suốt quá trình truyền phải có người nhà theo dõi, kể cả khi người bệnh đang ngủ.
Nhóm thứ hai là những trường hợp không nên truyền. Đó là những người khỏe nhưng nghĩ mình "yếu, cần bồi bổ" hay những người sau uống rượu bia lại quá bận rộn với lịch trình làm việc dày đặc. Đây là nhóm gọi nhiều nhất, hay yêu cầu các gói "truyền thải độc gan", "truyền vitamin C tăng đề kháng", "truyền đạm cho khỏe".... Đa phần họ nghĩ truyền xong sẽ tỉnh táo, làm việc được ngay. Thực chất là truyền muối, đường, vitamin liều cao, không làm gan thải rượu nhanh hơn, cái được nhiều nhất chủ yếu là ... tâm lý!
Nhóm cuối cùng là dành cho các chị em muốn làm đẹp như truyền trắng da, vitamin C, Glutathione, collagen ... tại nhà, tại spa. Đây là nhóm cực kỳ rủi ro vì liều dùng cao, thuốc xách tay không rõ nguồn gốc, pha trộn nhiều loại dễ gây sốc phản vệ và sốc nhiễm trùng.
Tôi xin liệt kê các biến chứng có thể xảy ra khi truyền dịch tại nhà
1. Nhiễm trùng, sốc nhiễm trùng: đây là nguy cơ số một. Nếu tay nghề không chuẩn, dụng cụ không vô khuẩn tuyệt đối, vi khuẩn sẽ vào thẳng máu. Biểu hiện sưng đỏ, đau, mưng mủ tại chỗ tiêm, sốt cao, rét run.
2. Sốc phản vệ - dị ứng thuốc/dịch truyền
Ngay cả nước muối sinh lý, vitamin, đạm... cũng có thể gây sốc phản vệ, đặc biệt khi truyền nhanh. Biểu hiện nổi mề đay toàn thân, khó thở, tức ngực, tụt huyết áp, lơ mơ, có thể tử vong trong vài phút nếu không cấp cứu kịp. Ở nhà thường không có sẵn máy monitor theo dõi, thuốc cấp cứu và oxy.
3. Tắc mạch do khí do không đuổi hết khí trong dây truyền, khí lọt vào tĩnh mạch có thể lên phổi gây tắc mạch, cực kỳ nguy hiểm.
4. Quá tải tuần hoàn, phù phổi khi truyền quá nhanh, quá nhiều so với khả năng chịu đựng của tim, thận. Đặc biệt nguy hiểm với người già, người có bệnh tim mạch, suy thận, trẻ nhỏ. Biểu hiện khó thở, tức ngực, ho khan, phù, huyết áp tăng vọt.
5. Viêm tắc tĩnh mạch, thoát mạch
• Viêm tĩnh mạch: ven nổi cứng, đỏ, đau dọc theo đường ven.
• Thoát mạch: kim lệch ra khỏi ven, dịch chảy vào mô xung quanh gây sưng to, đau buốt, hoại tử mô nếu là thuốc vận mạch.
6. Rối loạn điện giải. Tự ý truyền các loại dịch chứa điện giải như Lactate Ringer, Kali, Natri... sai chỉ định có thể gây rối loạn nhịp tim, co giật, hôn mê.
Vậy khi nào BẮT BUỘC phải gọi cấp cứu 115? Dừng truyền ngay lập tức và gọi cấp cứu nếu có 1 trong các dấu hiệu:
• Khó thở, thở rít, đau ngực
• Mặt tái, vã mồ hôi, tụt huyết áp, ngất
• Sốt cao trên 38.5°C, rét run sau khi bắt đầu truyền
• Nổi ban đỏ, ngứa khắp người, sưng môi mắt
• Chỗ truyền sưng phồng nhanh, đau dữ dội
• Tim đập nhanh, loạn nhịp, co giật
Tóm lại, đối với tôi, dù là bác sĩ nhưng "cực chẳng đã" mới cần dùng đến truyền dịch, tiêm thuốc tại nhà cho người thân hay bệnh nhân lâu năm của mình. Không có gì tốt bằng con đường thuận tự nhiên, như chị gặp trong thang máy truyền được chai dịch để yên tâm đi máy bay đường dài nhưng có biết đâu rằng vài tiếng sau truyền đi vệ sinh là hết luôn tác dụng làm sao duy trì được đến tối nay.
NGUYỄN LÂN HIẾU.